Κάπως έτσι περιγράφεται η νεοελληνική καθημερινότητα των παθητικών καπνιστών, μιας και η πατρίδα μας έχει τους πιο …θεριακλήδες καπνιστές στην Ευρωπαϊκή Ένωση.Πρωταγωνιστεί στο άτυπο καπνιστικό παγκόσμιο πρωτάθλημα κατέχοντας την τρίτη θέση και διεκδικεί με αξιώσεις τα πρωτεία σ’ αυτόν τον στίβο της ντροπής.
Ανιχνεύοντας αυτή την πραγματικότητα που βιώνει το 40% των Ελλήνων σήμερα, αναρωτηθήκαμε εδώ στο 1 Γυμνάσιο η ομάδα Αγωγής Υγείας, πώς αντιμετωπίζει την κατάσταση το υπόλοιπο 60%,οι μη καπνιστές·Έτσι καταλήξαμε στο θέμα της έρευνας μας:Παθητικό κάπνισμα σε κλειστούς και ανοιχτούς χώρους. Επιδράσεις-συνέπειες στον άνθρωπο, τρόποι αντίδρασης.
Τι οδηγεί τους νεοέλληνες σ΄ αυτήν τη αυτοκαταστροφική συνήθεια,με τι κριτήρια κάποιος αποφασίζει να εκθέσει τον εαυτό του και τους γύρω του να αναπνέουν τον ίδιο μολυσμένο αέρα;
Η πρώτη φορά είναι πολύ σημαντική για τους υποψήφιους θύτες. Προϊόν περιέργειας, σε μια ηλικία, κυρίως εφηβεία, που είμαστε συλλέκτες εμπειριών και οι αντιστάσεις στο εθιστικό σύνδρομο της νικοτίνης είναι μειωμένες. Ανάβοντας το τσιγάρο μπαίνει ο έφηβος ή φαντασιώνεται ότι ανήκει στον «κόσμο των μεγάλων» θέλοντας να δείξει πόσο ο ίδιος είναι ανεξάρτητος, ελεύθερος να πράξει κάτι, που είναι απαγορευμένο για παιδιά . Έλλειψη αυτοεκτίμησης και η ανάγκη συντροφικότητας, φιλίας με όρους:για να ανήκεις στη παρέα ή να μη χαλάσουμε τη φιλία μας, ταυτίσου με τις συνήθειες μας. . .
Το οικείο περιβάλλον, όπου η οικογένεια είναι η πρώτη εικόνα πρότυπο. Μια οικογένεια ιδιαίτερα όταν λειτουργεί και ως τέτοια είναι καθρέφτης προτύπων για τα παιδιά. Αν ο πατέρας-μητέρα καπνίζει είναι πολύ πιθανόν ο νέος να ακολουθήσει το παράδειγμα. Με βάση μελέτες, τα παιδιά που έχουν αυξημένη πιθανότητα να καπνίσουν στην εφηβεία (15-16 ετών), είναι αυτά που μεγαλώνουν κοντά σε γονείς που καπνίζουν.
Στο σχολείο 15% των παιδιών ηλικίας 10 ετών έχει δοκιμάσει τσιγάρο, και το 45% των παιδιών ηλικίας 14 ετών έχει ήδη καπνίσει τουλάχιστον μία φορά. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο πειραματισμός με το τσιγάρο είναι ισχυρός προγνωστικός δείκτης της υιοθέτησης του καπνίσματος αργότερα.
Στην κοινωνία καταγράφεται σειρά πλούσια σε θετικά πρότυπα για το κάπνισμα. Από τους πολιτικούς που προβάλλουν τις θέσεις τους, επώνυμους καλλιτέχνες ινδάλματα για τους νέους, τηλεσειρές αγαπητές στο κοινό με πρωταγωνιστές να εμφανίζονται με το τσιγάρο στο χέρι ακόμη και οι αντικαπνιστικές ατάκες υιοθετούν λογότυπα που περιέχουν θετικά μηνύματα για το κάπνισμα όταν το περιγράφουν πρώτα σαν απόλαυση.
Τέλος οι καπνοβιομηχανίες όπου το τσιγάρο πλασάρεται ως το ισόβιο αξεσουάρ ενός τρόπου ζωής, είναι στην πραγματικότητα το όχημα ενός εθιστικού ναρκωτικού.
Η πολιτεία έχοντας εισπραχτικό ρόλο αρκείται στην επισήμανση των βλαβερών συνεπειών του καπνίσματος, στην κατά καιρούς αύξηση της τιμής του καπνού και σ΄ ένα σύνολο απαγορευτικών,στη χρήση του τσιγάρου,νομοθετικών ρυθμίσεων.
Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε παρ’ όλα αυτά ότι το κάπνισμα είναι πια συστατικό της κουλτούρας, του τρόπου ζωής των ανθρώπων και αναφαί-ρετο δικαίωμα τους.
Φτάνοντας στο κατώφλι αυτής της συνήθειας ο υποψήφιος καπνιστής πρέπει να ξέρει τι τον περιμένει:υπογονιμότητα, καταρράκτης, έλκος και περιοδοντίτιδα, έως καρδιαγγειακές παθήσεις, νεοπλασίες και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, η οποία εκτιμάται ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία θα είναι η δεύτερη αιτία θανάτου.
Εδώ στη χώρα όπου ευδοκιμεί η κουλτούρα του καπνού, μεγαλώνουμε τα παιδιά χωρίς να έχει απασχολήσει μεγάλη μερίδα συμπολιτών μας αν και πόσο ενοχλούμαστε να εισπνέουμε επεξεργασμένο αέρα κατευθείαν από ξένα πνευμόνια ή τον αέρα από την καύτρα του τσιγάρου του διπλανού μας
Συνέπειες που έχουν οι παθητικοί καπνιστές, είναι ο ερεθισμός οφθαλμών, η αύξηση του βήχα, ο παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη άσθματος στα παιδιά. Oι σύντροφοι των καπνιστών έχουν κατά 20% μεγαλύτερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του πνεύμονα και να εκδηλώσουν μοιραία καρδιακά επεισόδια, έναντι των ατόμων που δεν εκτίθενται στον καπνό. {καθηγητής της Πνευμονολογικής Κλινικής του Ευαγγελισμού κ. Χρήστος Ρούσσος}
Η χρόνια έκθεση αποδείχτηκε ότι αποτελεί παράγοντα πρόκλησης πολλών ασθενειών που συνδέονται με το ενεργό κάπνισμα, περιλαμβανομένου του καρκίνου του πνεύμονα, των καρδιαγγειακών παθήσεων, των αναπνευστικών νοσημάτων. Τα παιδιά που είναι αθώα θύματα του παθητικού καπνίσματος, φαίνεται ότι μπορεί να πληρώσουν με τη ζωή τους τις κακές συνήθειες ενηλίκων καπνιστών.
Η ιδιωτική σφαίρα του ατόμου είναι θεωρητικά απαραβίαστη υποστηρίζουν οι υπέρμαχοι των ατομικών ελευθεριών των καπνιστών. Ο καθένας μας είναι ελεύθερος να κάνει ότι θέλει, φτάνει να μην παραβιάζει τις ελευθερίες των άλλων, είναι μια φόρμουλα που στηρίζει εν μέρει την αρμονική συμβίωση στην κοινότητα.
Mία κοινή: παραδοχή η ανθρώπινη υγεία είναι το σημαντικότερο αγαθό.
Στην Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι σε συγκεντρώσεις και σε δημόσιες συναθροίσεις η μειονότητα πολλές φορές είναι μη καπνιστές. Ποια συμφωνία πρέπει να διέπει τη συνύπαρξη ατόμων συχνά φίλων ή και τυχαίων θαμώνων σ’ ένα καφέ της περιοχή τους ή σε κοινούς τόπους διασκέδασης;
Η ομάδα Αγωγής Υγείας συναντά αυτήν την πραγματικότητα ανήκοντας στους μη καπνιστές. Ποιες είναι οι σκέψεις των ενηλίκων αλλά και συνομηλίκων μας που ρουφούν και φυσούν τον μεταχειρισμένο καπνό τους στα ρουθούνια μας. Οι τάσεις και σκέψεις, ακόμη και τη στάση όλων προσπαθήσαμε να ανιχνεύσουμε με τα παρακάτω ερωτηματολόγια που μοιράσθηκαν σε γονείς μαθητών του σχολείου καθώς και σε τυχαίο δείγμα στα καφέ της πόλης μας.
ΤΑ συμπεράσματα μας τα συνοψίζουμε στα εξής σημεία: καπνιστές, περίπου οι μισοί του δείγματος έχουν οι περισσότεροι αρνητική στάση απέναντι στο κάπνισμα. Επιβεβαιώνεται η πατροπαράδοτη Ελληνική φιλοξενία ,αφού οι περισσότεροι νοικοκυραίοι επιτρέπουν στους καλεσμένους τους να καπνίζουν.
Η συναίνεση και η ευγένεια χαρακτηρίζει γενικά τους μη καπνιστές γιατί αν και πολλοί 47/100 σε κλειστούς χώρους δύσκολα φανερώνουν την πιθανή ενόχλησή τους. Πολλοί θεωρούν ότι οι Ευρωπαίοι είναι αυστηροί στα αντικαπνιστικά τους ήθη προς τους καπνίζοντες με τις απαγορεύσεις για τους ανοιχτούς χώρους ενώ στους επαγγελματικούς χώρους όταν είναι μειοψηφία οι μη καπνιστές οι πιο πολλοί 59/100 απαντούν ότι πρέπει να διεκδικούμε το δίκιο μας ενώ 41/100 προτιμούν να ...κάνουν υπομονή.
Ο Έλληνας δεν αποχωρίζεται το τσιγαράκι μετά το καφέ ή το φαγητό και οι περισσότεροι συμφωνούν:δεν είμαστε έτοιμοι για τέτοιες ρήξεις. Η έκπληξη έρχεται, όταν υπάρχουν 14/100 καπνίζοντες που αγνοούν την παρουσία ανηλίκων στον ίδιο χώρο. Δε χάνουμε ευκαιρία να επιδεικνύουμε τα φιλικά μας αισθήματα με συμβουλές. Πολλοί 63/100 δείχνουν πως θα ήθελαν μεγαλύτερη προστασία νομοθετικά έναντι του καπνίσματος ενώ 32/100 αγνοούν μάλλον τους σχετικούς νόμους.84/100 κατανοούν τον κίνδυνο της εθιστικής νικοτίνης.
Στο βασικό ερώτημα της συνύπαρξης στους ίδιους χώρους η ομάδα μας κατέληξε ότι οι παθητικοί καπνιστές έχουν περισσότερα δικαιώματα από τους καπνιστές οι οποίοι οφείλουν να αναστείλουν την επιθυμία τους για καπνό κα σαφώς έχουν μεγαλύτερη υποχρέωση να ΄σέβονται τους γύρω τους κάτι που δεν πρέπει να ανταποδίδεται από τους μη καπνιστές, αφού έχουν το φυσικό δικαίωμα να αναπνέουν καθαρό αέρα. Αυτό δε βρίσκει σύμφωνους 21/100 από τους ερωτηθέντες εξηγώντας στάσεις και συμπεριφορές προτεραιότητας του εγώ.
Στη Σαββατιάτικη σφυγμομέτρηση στα καφέ της πόλης μας Φαίνεται πως: ο διαχωρισμός του χώρου-σε καπνιστές και μη-εξυπηρετεί το κοινό αίσθημα και τις απαιτήσεις του νόμου σε 69 ερωτηθέντες, καθόλου όμως δεν πείθει άλλους 59 ότι προστατεύεται ουσιαστικά η υγεία τους.
Οι γνώμες ήταν μοιρασμένες στο ενδεχόμενο καθολικής απαγόρευσης του καπνίσματος,56 συμφωνούν ενώ 60 δεν θεωρούν εφαρμόσιμη τέτοια πιθανότητα.
Η αντικαπνιστική εκστρατεία παγκόσμια καταφεύγει σε περιορισμούς και απαγορεύσεις. αλλά φαίνεται ότι χρειάζεται κάτι πιο δραστικό και ουσιαστικό που θα χτυπήσει στη καρδιά του προβλήματος.
Αναμφίβολα, υπάρχει σύγκρουση δικαιωμάτων καπνιστών και μη. Εδώ ο περιορισμός με νόμο του δικαιώματος του καπνιστή να καπνίζει κοντά σε άτομα που δεν καπνίζουν, είναι επιβεβλημένος, διότι:Το δικαίωμα της προάσπισης της Υγείας κάθε ατόμου υπερτερεί του δικαιώματος της απλής ευχαρίστησης.
¨Έχουμε δίκιο και πρέπει να το διεκδικούμε ,χαράσσοντας σε κάθε περίπτωση όρια του τι επιτρέπεται για ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από ουσίες που άλλοι έβαλαν στη ζωή τους και χρέωσαν τον εαυτό τους.
Στην ομάδα μας επισημάναμε τους λόγους που αξίζει κάποιος νέος να μη δοκιμάσει ή να μην γίνει τελικά καπνιστής .Ένας είναι αρκετός:για να μη χάσεις την ελευθερία σου, να μην αποκτήσεις εξάρτηση από την αδυναμία σου και τέλος να κάνεις την έλλειψη ανάγκη σου.
Μια σειρά μέτρων μπορούν να βάλουν φρένο στο παράλογο που βιώνει ο Έλληνας παθητικός καπνιστής.
Η αύξηση της τιμής του τσιγάρου θα φέρει τον πήχη του καπνίσματος πιο ψηλά. Υπολογίζεται από την εμπειρία άλλων Ευρωπαϊκών χωρών ότι σε κάθε αύξηση της τιμής του καπνού οι καπνιστές μειώνονται κατά 4%.
Δείξτε τι προκαλεί. Βάλτε κάτι περισσότερο από την προειδοποίηση στα πακέτα ότι βλάπτει την υγεία. Μην ωραιοποιούμε την αλήθεια που είναι μία:κάπνισμα=θάνατος .Να καταρρίψουμε το μύθο του-ης ελεύθερου-ης και ωραίου-ας που ακολουθεί τους καπνιστές. Να γελοιοποιήσουμε κοινωνικά το γεγονός της εξάρτησης που συνεπάγεται η είσοδος στον κόσμο του καπνού ώστε τουλάχιστον οι νέοι και υποψήφιοι πελάτες να διστάσουν να ξεκινήσουν τη κακή συνήθεια.


Ευχαριστούμε
Τις εκδόσεις Αλήθεια και τον δημοσιογράφο Κο Κώστα Τσαρούχαγια τη χρήση στιγμιότυπων από την εκπομπή της ΕΤ3,
Τον Κο Εμμανουήλ Κογεβίνα καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής και Επιδημιολογίας Παν. Κρήτης
Τον καρδιολόγο Δρ Χανιώτη Δημήτρη, για τη βοήθεια τους ,στη συλλογή και την προβολή στοιχείων και στην υλοποίηση στόχων του προγράμματος.